İçeriğe geç

Yağmur Oluğu ve İniş Sistemi Nasıl Seçilir?

Oluk çoğu zaman projenin son kalemi sayılır, oysa çatı sızdırmazlığının parçasıdır. Yazı metal eşleşmesini, boyutlandırma mantığını, iniş borusu ayrıntılarını ve kar-buz etkisini üretici örnekleriyle ele alır.

  • Yazar: Rızaoğlu Çatı Editörlüğü
  • Yayın tarihi:
  • Güncellendi:
  • 5 dk okuma
Yağmur Oluğu ve İniş Sistemi Nasıl Seçilir?
İçindekiler
  1. Oluk ve iniş sistemi ne iş görür?
  2. Malzeme türleri ve metal eşleşmesi
  3. Boyutlandırma mantığı
  4. İniş borusu yerleşimi ve bağlantı ayrıntıları
  5. Genleşme elemanı ve oluk eğimi
  6. Kar, buz ve tıkanma
  7. Karar vermeden önce
  8. Sıkça sorulan sorular

Kısa cevap: Yağmur oluğu ve iniş sistemi, çatının topladığı suyu kısa süreli şiddetli yağışta bile taşırmadan uzaklaştıracak boyutta ve yerleşimde seçilmelidir. Boru sayısı çatı alanına ve oluk uzunluğuna bağlıdır; metal eşleşmesi, genleşme payı, kar-buz yükü ve düzenli temizlik de karar sürecine girer. Kesin ölçü proje ile belirlenir.

Oluk çoğu zaman çatı işinin son kalemi gibi düşünülür. Oysa tıkanan, yetersiz kalan ya da yanlış metalle eşleştirilen bir oluk, çatının geri kalanı ne kadar özenli yapılmış olursa olsun sorun çıkarır. Aşağıda oluk ve iniş sisteminin işlevi, malzeme eşleşmesi, boyutlandırma mantığı ve kış koşullarındaki davranışı, kaynaklı bilgilerle ve kesin hüküm vermeden ele alınıyor.

Oluk ve iniş sistemi ne iş görür?

Oluk, kaplamadan akan yağış suyunu saçak boyunca toplar; iniş borusu bu suyu yapıdan uzağa taşır. Sistemin kapasitesi yıllık yağış toplamına göre değil, kısa sürede düşen yağışa göre belirlenir. Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün aylık verilerinden hesaplanan Konya yıllık yağışı yaklaşık 320-330 mm ile düşüktür; ancak aynı istatistik, günlük toplam yağışın en yüksek 73,7 mm'ye ulaştığını (22.02.1945) gösterir. Bir çatı sistemleri üreticisi, oluk ve iniş borularının yaprak ve yabancı cisimle tıkanmasını çatı akması nedenleri arasında sayar. Yani oluk, çatı sızdırmazlığının dış parçasıdır. Terimler için oluk ve iniş borusu tanımlarına bakılabilir.

Malzeme türleri ve metal eşleşmesi

Oluk ve iniş sistemleri çinko, bakır, alüminyum, galvaniz çelik gibi metallerden ya da plastikten yapılabilir. Plastik (PVC) sistemler için bu yazıda değer verilmez; üreticinin teknik föyü esas alınmalıdır. Metallerde belirleyici nokta, farklı metallerin birbiriyle teması ve suyun akış yönüdür. Titanyum-çinko üreticilerinin kılavuzlarındaki ortak ilke şudur: su, yüksek potansiyelli metalden düşük potansiyelli metale akmamalıdır. Bu yüzden bakır çinko oluğun üstünde yer alamaz; bakırdan çinkoya akan su çinkoyu hızla bozar.

Çinkoyla temas eden malzemeTitanyum-çinko üreticilerinin kılavuzlarına göre durum
Galvaniz çelikDoğrudan temas uygun; galvaniz aşınırsa pas lekesi bırakabilir
Eloksallı ya da emayeli alüminyumDoğrudan temas uygun
Paslanmaz çelikUygun; bir üretici yalnız östenitik türü kabul eder
KurşunUyumlu; bir üretici kurşun ile çinko arasında EPDM ayırıcı önerir
BakırÇinkonun üstünde kullanılamaz; doğrudan temas korozyon yapar
Bitümlü örtüden süzülen suGüneşte bozulan örtünün akıntısı çinkoda ağır korozyon yapar
Taze beton, harç, işlenmemiş ahşapÇinkoyu bozabilir

Hangi malzemenin seçileceği çatı kaplamasına, taşıyıcı bağlantılara ve üreticinin teknik gereklerine bağlıdır. Ürün grupları için yağmur indirme çözümleri sayfasına bakılabilir. Metal çatı sistemiyle birlikte düşünülecekse kenet çatı sistemleri yazısı da yardımcı olur.

Boyutlandırma mantığı

Hollandalı bir titanyum-çinko üreticisi, oluğu 1,8 litre/dakika/m² tasarım yağış şiddetine göre boyutlandırır ve yaklaşık beş yılda bir taşmayı kabul eder. Çatıdan gelen su yükü; etkin çatı alanı, yağış şiddeti ve eğime bağlı katsayıların çarpımıyla bulunur. Aynı kılavuz 100 m²'den küçük çatılarda en az bir, daha büyüklerde en az iki iniş borusu ister. Bunlar bir üretici örneğidir; Türkiye için yağış şiddeti ayrıca belirlenir ve çatı drenajı hesabında TS EN 12056-3 standardı ile proje mühendisi esas alınır. Bu mantıktan çıkan sonuçlar şunlardır:

  • Çatı alanı büyüdükçe oluk kesiti ve iniş borusu sayısı artar.
  • Düz ve eğimli çatılar için farklı katsayılar kullanılır; aynı alan aynı su yükü demek değildir.
  • Boru çapı büyütmek tek başına yetmez; boru sayısı alana ve oluk uzunluğuna bağlıdır.
  • Oluk taşarsa suyun yapıya değil dışarıya akacağı bir çözüm planlanmalıdır.

Başka bir üretici rehberi de iniş borusu çapının ve sayısının yağışa göre planlanmasını, yaprak yoğun yerlerde ızgara kullanılmasını önerir. Çatı alanını ön hesap için çatı hesaplayıcı ile görmek mümkündür; kesin boyutlandırma yine keşif ve projeyle yapılır.

İniş borusu yerleşimi ve bağlantı ayrıntıları

Üretici kılavuzları iniş borusu bağlantıları için de ölçü verir. Örneğin bir titanyum-çinko üreticisi, nominal 100 mm'ye kadar borularda kelepçe aralığını en çok 3,0 m, daha büyüklerde 2,0 m ister ve borunun yapıdan en az 20 mm uzakta durmasını önerir. Yeni Zelanda'daki bir metal çatı kılavuzu ise her iniş borusunda hava kırıcı bulunmasını ve yaprak süzgecinin yatay alanının boru çıkış alanının en az dört katı olmasını söyler. Aynı üretici kutu oluğu 250, 333 ve 400 nominal ölçülerde, kare iniş borusunu ise 80, 100 ve 120 mm nominal ölçülerde sunar; metal kalınlığı da seriye göre değişir. Bunlar yabancı kılavuz örnekleridir; Türkiye'deki uygulamada ürün üreticisinin güncel kılavuzu ve proje geçerlidir.

Genleşme elemanı ve oluk eğimi

Metal oluk sıcaklıkla uzar ve kısalır. Titanyum-çinkonun genleşme katsayısı 0,022 mm/(m·K)'dir; 100 K'lık sıcaklık farkında 8 m'lik bir oluk yaklaşık 17,6 mm hareket eder. Üretici, toplam hareket 20 mm'yi aştığında genleşme elemanı ister; bu yüzden uzun oluklar tek parça ve sabit bağlanmaz. Oluk eğimi için Yeni Zelanda kılavuzu en az 1:500 (metrede 2 mm), kendini temizleme için 1:200 (metrede 5 mm) önerir; eğimsiz ya da ters eğimli oluk su tutar. Türkiye için bağlayıcı bir eğim değeri bu yazıda verilmez. Kavram için genleşme terimine bakılabilir.

Kar, buz ve tıkanma

TS EN 1991-1-3 Ulusal Eki'ne göre Konya II. kar bölgesindedir. Çatıdaki kar saçağa doğru kayabilir ve oluğa yük bindirebilir; bir çatı sistemleri üreticisi, saçakta biriken kar kütlelerinin oluk gibi detaylara zarar verebileceğini ve kar yoğun bölgelerde kar tutucu seçilmesini belirtir. Erzurum örneğini inceleyen Türkçe bir akademik çalışma, oluğun karın kaymasını engelleyebildiğini ve kar-buz yükünü taşıyamadan kırılabildiğini yazarak kar yağışı fazla bölgelerde oluk kullanımının tercih edilmediğini söyler. Dolayısıyla Konya'da oluk kararı çatı eğimi, kar tutucu ve oluk taşıyıcı bağlantılarıyla birlikte verilmelidir. Yeni Zelanda kılavuzu karlı bölgelerde oluk askı aralığının en çok 600 mm olmasını ister.

Tıkanıklık yalnızca sonbahara özgü değildir; kontrol yıl boyu sürmelidir. Temizlik için çatıya çıkılacaksa Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bilgi kartına göre yağmur olukları düşme önleme için ankraj noktası olarak uygun değildir; güvenli erişim ayrıca planlanmalıdır. Düzenli kontrol için mevsimlik çatı bakım kontrol listesi kullanılabilir.

Karar vermeden önce

  • Çatı alanı ve oluk uzunluğuna göre iniş borusu sayısı projede yazılı mı?
  • Oluk, iniş ve kaplama arasındaki metal eşleşmesi üreticinin kılavuzuna uygun mu?
  • Uzun oluklarda genleşme elemanı ve eğim düşünülmüş mü?
  • Kar yoğun dönemler için kar tutucu ve oluk askı düzeni gözden geçirilmiş mi?
  • Yaprak ve yabancı cisim için süzgeç ve temizlik erişimi var mı?

Teklifte oluk malzemesi ve ölçüsü, iniş borusu sayısı, genleşme elemanı, süzgeç ve askı düzeni ayrı kalemler olarak yazılı olmalıdır; teklifin nasıl okunacağı için çatı keşfinde neye bakılır, teklif nasıl okunur yazısı yardımcı olur. Sistemin kapsamı için yağmur indirme ve oluk çözümleri hizmet sayfasına bakılabilir. Keşif için bize ulaşabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Yağmur oluğu ve iniş boruları nasıl boyutlandırılır?

Çatı alanı, tasarım yağış şiddeti ve eğime bağlı katsayılarla çatıdan gelecek su yükü hesaplanır; oluk kesiti ve iniş borusu sayısı buna göre belirlenir. Türkiye için yağış şiddeti ayrıca belirlenir ve çatı drenajı hesabında TS EN 12056-3 ile proje mühendisi esas alınır.

Bakır ve çinko oluk birlikte kullanılabilir mi?

Titanyum-çinko üreticileri bakırın çinkonun üstünde kullanılamayacağını, bakırdan çinkoya akan suyun çinkoyu hızla bozduğunu belirtir. Bu yüzden metal eşleşmesi ve su akış yönü projede üreticinin güncel kılavuzuna göre kontrol edilmelidir.

Kaç iniş borusu gerekir?

Bu çatı alanına ve oluk uzunluğuna bağlıdır. Hollandalı bir titanyum-çinko üreticisi 100 m²'den küçük çatılarda en az bir, daha büyüklerde en az iki boru ister; bu bir üretici örneğidir. Kesin sayı keşif ve proje ile belirlenir.

Oluk ne sıklıkla temizlenmeli?

Kaynaklar oluk ve iniş borularının yılda en az birkaç kez kontrol edilmesini önerir; tıkanıklık yalnızca sonbaharda değil yıl boyu olabilir. Yaprak yoğun yerlerde ızgara kullanılabilir, çatıya çıkmak gerekiyorsa güvenlik önlemleriyle ve gerektiğinde profesyonel destekle yapılmalıdır.

Kar yağan bölgede oluk kullanılmalı mı?

Bir akademik çalışma, kar yağışı fazla bölgelerde oluğun karın kaymasını engelleyebildiğini ve kar-buz yükünü taşıyamadan kırılabildiğini belirtir. Konya'da karar çatı eğimi, kar tutucu ve oluk bağlantı düzeniyle birlikte projede verilmelidir.

Paylaş

İlgili Yazılar

Mevsimlik Çatı Bakım Kontrol Listesi Bakım ve Onarım

5 dk okuma

Mevsimlik Çatı Bakım Kontrol Listesi

Bakımın ne zaman ve neye bakarak yapılacağı, Konya gibi yazı kurak, kışı soğuk bir yerde mevsime göre değişir. Yazı dört mevsimlik bir…

Devamını oku

Çatı Projeniz İçin Yanınızdayız

Keşif, ürün seçimi ve uygulama için bize ulaşın; sorularınızı yanıtlayalım.