Çatı, kenet, kiremit ve yalıtım işlerinde duyduğunuz terimlerin sade tanımları.
Çatı sözlüğü; kenet, mahya, saçak, dere, buhar bariyeri ve kiremit altı membranı gibi çatı yapımında geçen terimleri kısa ve sade
tanımlarla açıklar. Teklif ya da keşif görüşmesinde duyduğunuz bir kelimeyi arayın veya harf gezgininden bulun; çoğu terimde ilgili
hizmete, ürüne ya da rehber yazısına bağlantı vardır.
58 terim
A
Alaturka kiremit
Alaturka kiremit, kilden üretilen ve yarım silindire benzeyen parçaların bir sırası içbükey (oluk), komşu iki oluğun birleşimini örten sırası dışbükey (kapak) olarak dizildiği geleneksel kil kiremit türüdür. Eski yapılarda ve yöresel mimaride sık görülen dalgalı çatı görünümünü verir.
Altlık, kaplamanın doğrudan oturduğu ve yükü alttaki taşıyıcıya ileten sürekli yüzeydir; çatıda genellikle ahşap tahta, kontrplak ya da OSB levha kullanılır. Metal kaplamalarda altlık ile metalin doğrudan temasından kaçınılmalı ve yoğuşma kontrol edilmelidir.
Aşık, eğimli çatıda mertekleri taşıyan, çatı makaslarına ya da duvarlara oturan yatay taşıyıcı elemandır. Genellikle ahşap veya çelikten yapılır ve mertekten gelen yükü makaslara aktarır. Kesiti ve aralığı çatı yüküne ve açıklığa göre statik hesapla belirlenir.
B
Baca eteği
Baca eteği, bacanın çatıdan çıktığı yerde kaplama ile baca gövdesi arasındaki birleşimi sudan korumak için yapılan çevre detayıdır. Genellikle metal saç ve esnek bantlarla kurulur. Hatalı uygulanırsa sızıntı riskinin yüksek olduğu detaylardan biri haline gelir.
Bitümlü membran, bitümün polyester ya da cam tülü gibi bir taşıyıcıyla birleştirilmesiyle üretilen, rulo halindeki su yalıtım örtüsüdür. Alevle, sıcak havayla ya da kendinden yapışkanlı yüzeyle uygulanabilir. Teras ve düşük eğimli çatılarda su yalıtımında, eğimli çatılarda ise kaplama altında kullanılır.
Buhar bariyeri, iç mekândaki nemli havanın su buharının yalıtım ve çatı katmanlarına geçmesini sınırlayan, kesitte yalıtımın sıcak (iç) tarafına konan katmandır. Buharın soğuk yüzeylerde yoğuşmasını önlemeye yardımcı olur. Nefes alan membranla aynı işi görmez, ikisi kesitte farklı görevler üstlenir.
Buz seti, çatıdaki karın alttan ısınarak erimesi, suyun soğuk saçak bölgesinde yeniden donmasıyla oluşan buz bariyeridir. Arkasında biriken su kaplamanın altına sızıp tavana zarar verebilir. Isı yalıtımı, hava kaçaklarının kapatılması ve çatı havalandırması bu riski azaltan başlıca önlemlerdir.
Cephe alt yapısı, cephe kaplama levhalarını taşıyan ve binanın yapısına bağlayan ankraj ve profillerden oluşan çerçevedir. Yalıtım ile kaplama arasındaki boşluğun korunmasını sağlar. Malzemesi ve aralıkları kaplama türüne, rüzgâr yüküne ve bina yüksekliğine göre projelendirilir.
Cephe kaplama, binanın dış duvar yüzeyini korumak ve görünümünü oluşturmak için duvarın önüne uygulanan malzeme ve sistemlerin genel adıdır. Kompozit panel, fibercement, seramik, ahşap ve mantolama gibi çeşitleri vardır. Seçimde iklim, yangın yönetmeliği, alt yapı ve bakım birlikte değerlendirilir.
Çatı eğimi, çatı yüzeyinin yatayla yaptığı açıdır ve derece ya da yüzde olarak ifade edilir. Kaplamanın türü, yağış ve kar durumu, mimari tercihler ile imar hükümleri birlikte belirler. Her kaplama için üreticinin tanımladığı bir alt eğim sınırı vardır; bu sınırın altına inilmemelidir.
Çatı kaplaması, çatının en dış katmanını oluşturan ve yağmur, kar, rüzgâr ile güneşe doğrudan maruz kalan malzemedir. Kil ve beton kiremit, metal kenet, arduvaz ve bitümlü kaplamalar gibi türleri vardır. Seçim eğime, taşıyıcıya, iklime ve görünüme göre yapılır.
Çatı makası, eğimli çatının yükünü duvarlara ya da kolonlara ileten, genellikle ahşap veya çelikten yapılan üçgen çerçeve biçimindeki taşıyıcı elemandır. Aşıklar ve mertekler makasların üzerine oturur. Makas aralığı ve kesitleri, çatı yüklerini dikkate alan statik hesapla belirlenir.
Çatı penceresi
Çatı penceresi, eğimli çatı yüzeyine doğrudan monte edilen ve gün ışığı ile havalandırma sağlayan pencere türüdür. Çevresi eteklik ve yalıtım örtüleriyle suya karşı korunur. Uygun eğim aralığı, yerleşim ve montaj detayları için üreticinin güncel kılavuzuna bakılmalıdır.
Çatı yalıtımı, çatıdan olan ısı kaybını ve kazancını azaltmak, nem ile yoğuşma sorunlarını kontrol etmek için çatı kesitine eklenen katmanların bütünüdür. Isı yalıtım malzemesinin yanı sıra buhar kontrolü, su yalıtımı ve havalandırma da kesitin parçalarıdır. Katman sırası proje ve keşifle belirlenir.
Çıta, eğimli çatıda kiremitlerin asıldığı ya da tutturulduğu, mertek veya karşı çıta üzerine yatay yerleştirilen ince kesitli, genellikle ahşaptan yapılan elemandır. Aralığı kiremit boyuna göre ayarlanır. Kaplamayı taşıyıcı yapıya bağlayan ara eleman görevi görür.
Dere, iki çatı yüzeyinin içbükey birleştiği hatta yağmur ve kar suyunu toplayıp tahliye eden, genellikle metal sacla oluşturulan kanaldır; vadi olarak da anılır. Bol su ve kar topladığı için su yalıtımı ve kaplama detayı özenle yapılmalıdır. Hatalı uygulama sızıntı riski taşır.
Derz, duvar, kaplama ya da levha gibi yapı elemanları arasında bırakılan ince aralıktır. Harç, mastik veya özel dolguyla kapatılabilir; açık derzli cephe sistemlerinde ise bilerek açık bırakılır ve su ile hava hareketi arkadaki boşlukla yönetilir. Derz aynı zamanda genleşme payı sağlar.
Difüzyon açık membran, su damlasını geçirmeyip su buharını dışarı geçiren, nefes alan çatı örtüsüdür. Kiremit altında ya da yalıtımın dış tarafında kullanılır. Buhar bariyerinin yerine geçmez; ikisi kesitte farklı görevler üstlenir ve kesitte yerleri de farklıdır.
Düz kiremit, yüzeyi dalgalı profil taşımayan, düz ya da çok az kavisli, dikdörtgen biçimli kiremit türüdür. Kil veya betondan üretilebilir. Çıtalara bindirmeli olarak asılır ve düzgün çizgili bir çatı görünümü verir; bindirme ve eğim koşulları ürüne göre değişir.
Eteklik, çatı penceresi, baca ya da çıkıntı gibi çatıdan çıkan elemanların çevresinde kaplama ile eleman arasındaki birleşimi sudan koruyan çevre parçasıdır. Genellikle metal ya da esnek malzemeden yapılır ve kaplamayla uygun bindirmeyle monte edilir. Hatalı montaj sızıntıya yol açabilir.
Galvanik korozyon, nemli ortamda farklı iki metalin temas etmesi ya da suyun bir metalden diğerine akması sonucu metallerden birinin diğerine göre hızla aşınmasıdır. Çatıda bakır ile çinko veya galvaniz çelik eşleşmelerinde görülebilir; bu yüzden metal seçimi ve su akış yönü önemlidir.
Genleşme, malzemelerin sıcaklık arttıkça boyutlarının büyümesi, azaldıkça küçülmesidir. Metal çatı ve oluklarda, uzunluğa ve sıcaklık farkına bağlı bu hareket kayar klipsler ve genleşme elemanlarıyla karşılanır. Katsayı malzemeye göre farklıdır; bu yüzden üreticinin tasarım değerleri esas alınır.
Genleşme elemanı, oluk gibi uzun metal parçalarda sıcaklık değişiminden doğan boy değişimini karşılayan ve su geçirmezliği koruyan bağlantı parçasıdır. Toplam hareketin üretici sınırını aşacağı uzun oluk hatlarında kullanılır; sayısı ve yeri üreticinin güncel kılavuzuna göre belirlenir.
Gizli klips, kenet çatıda metal panelleri altlığa dışarıdan görünmeden bağlayan küçük metal tutucudur. Klips kenetin içinde kalır ve panel yüzeyinde vida deliği gerektirmez. Sabit klips paneli tutar, kayar klips ise panelin ısıyla boyuna hareket etmesine izin verir.
Güneş paneli entegre kiremit, güneş hücrelerinin kaplama ürününün içine yerleştirildiği, hem çatı örtüsü hem elektrik üreten yapı elemanı olarak tasarlanan üründür. Kiremitin üzerine panel eklenmesinden farklıdır. Verim ve ömür üreticiye göre değişir; teknik föy istenmeli, imar hükümleri kontrol edilmelidir.
Havalandırma kiremiti, çatı kaplamasının içine yerleştirilen ve altındaki boşlukla dış hava arasında geçişe izin veren, delikli ya da menfezli özel kiremittir. Türüne göre çatı altı havalandırmasına ya da tesisat havalandırma borularının çatıdan çıkışına hizmet eder. Adedi ve yeri havalandırma tasarımına göre belirlenir.
Havalandırma tarağı, çatı saçağında ve mahya hatlarında kaplamanın altındaki boşluğa hava girişini sağlarken kuş, böcek ve yaprak girmesini engelleyen delikli ya da tarak biçimli elemandır. Çatı kesitinin havalanmasına yardımcı olur. Yerleşimi ve kesiti sisteme ve üretici kılavuzuna göre belirlenir.
Havalandırmalı cephe, dış kaplama ile ısı yalıtım katmanı arasında sürekli bir hava boşluğu bırakan cephe sistemidir. Boşluktaki hava hareketi nemin atılmasına yardımcı olur. Aynı boşluk yangında baca etkisi yapabileceğinden yalıtım ve kaplama sınıfı yönetmelik ve projeye göre seçilir.
Isı köprüsü, yapı kabuğunda ısının çevresine göre daha kolay geçtiği, genellikle taşıyıcı elemanlar nedeniyle yalıtımın kesintiye uğradığı noktadır. Burada ısı kaybı artar, iç yüzey soğuyarak yoğuşma ve küf riski doğabilir. Kesintisiz yalıtım ve doğru detay çözümü etkisini azaltır.
Isı yalıtımı, bina kabuğundan geçen ısı akışını azaltmak için düşük ısı iletkenliğine sahip malzemelerin duvar, çatı ve döşemede kullanılmasıdır. Kışın ısı kaybını, yazın ısı kazancını sınırlar. Gerekli yalıtım düzeyi için güncel TS 825 hükümleri ve proje esas alınmalıdır.
İniş borusu, oluğa toplanan yağmur suyunu dikey olarak yere ya da drenaj sistemine ileten borudur. Sayısı, çapı ve yerleşimi çatı alanına ve yağış durumuna göre planlanır. Tıkanmaması için süzgeç kullanılması ve düzenli temizlenmesi önemlidir.
Kar tutucu, çatıdaki karın birden ve büyük kütleler halinde kaymasını engelleyen, kaplama üzerine ya da kiremit yerine yerleştirilen engel elemanıdır. Giriş, yaya yolu ve otopark üzerindeki çatılarda özellikle önemlidir. Düşme koruması değildir; sayısı ve yerleşimi eğime ve kar yüküne göre belirlenir.
Kar yükü, çatı yüzeyinde biriken karın yapıya uyguladığı düşey yüktür ve yapı tasarımında dikkate alınan temel etkilerden biridir. Bölgenin kar bölgesine, rakıma, çatı eğimine ve çatı şekline göre hesaplanır. TS EN 1991-1-3 standardı bu hesabın esaslarını verir.
Karşı çıta, kiremit çıtalarının altında, mertekler doğrultusunda yani eğim yönünde yerleştirilen ikinci çıta katmanıdır. Kiremit altı membranı ile çıta arasında hava dolaşımı için boşluk ve sızan suyun aşağı akacağı kanal oluşturur. Yatay ve dikey çıtadan oluşan sisteme çift çıtalı sistem denir.
Kenet
Kenet, iki metal levha ya da panelin kenarlarının karşılıklı bükülüp birbirine geçirilmesiyle oluşan, sürekli ve su geçirmez birleşim çizgisidir. Çatıda panel kenarları yükseltilerek tek ya da çift kat halinde kapatılır; yükseltilmiş dikiş suyun birleşimin üstüne çıkmasını zorlaştırır.
Kenet çatı, metal levha veya şeritlerin kenarlarının yükseltilip birbirine kenetlenmesiyle oluşturulan sürekli metal kaplamalı çatı sistemidir. Paneller genellikle gizli klipslerle taşıyıcıya bağlanır ve ısıl hareketi karşılayacak şekilde kayar bağlantılarla tutulur. Çinko, alüminyum, bakır ve galvaniz çelik gibi metaller kullanılabilir.
Kenetleme, kenet çatıda yan yana gelen metal panellerin kenarlarını el aletiyle ya da kenet makinesiyle katlayarak kapatma işlemidir. Tek ya da çift katlama yapılabilir. Uygulama kalitesi birleşimin su geçirmezliğini etkilediğinden, panel eğimi ve malzemeye göre üreticinin güncel montaj kılavuzuna uyulmalıdır.
Kiremit aktarma, mevcut kiremitlerin sökülüp altlık, membran ve çıtalar kontrol edildikten, gerekirse yenilendikten sonra sağlam kiremitlerle yeniden döşenmesidir. Sızıntı, kayan ya da kırılan kiremit ve alt katman bozulması gibi durumlarda gündeme gelir. İzin durumu için ilgili belediyeye danışılmalıdır.
Kiremit altı membranı, kiremit kaplamanın altına serilen ve kiremit aralarından kaçabilecek yağmur suyunu, kar tozunu ve yoğuşma suyunu ikinci bir hat olarak aşağı yönlendiren örtüdür. Nefes alan türleri su buharını geçirir. Düşük eğimli çatılarda ve karlı bölgelerde ek güvence olarak tercih edilir.
Kiremit çatı, kil ya da beton kiremitlerin çıtalar üzerine bindirmeli olarak dizilmesiyle oluşturulan eğimli çatı sistemidir. Kaplama suyu bindirmelerle akıtır; altındaki membran, havalandırma ve yalıtım katmanları sistemi tamamlar. Her kiremit tipinin üreticiye göre belirlenmiş bir alt eğim sınırı vardır.
Kompozit alüminyum panel, iki ince alüminyum levha arasına çekirdek malzeme konularak üretilen, hafif ve düz yüzeyli cephe kaplama levhasıdır. Yangın performansı çekirdeğin türüne bağlıdır. Yangın şartları için yönetmeliğe bakılmalı ve proje müellifine danışılmalıdır.
Mahya, eğimli çatıda iki çatı yüzeyinin üstte birleştiği yatay, en yüksek çizgidir. Bu hat kaplamaya uygun mahya kiremitleri ya da metal parçalarla kapatılır. Havalandırmalı mahya detayı, çatı altındaki nemin ve sıcak havanın dışarı atılmasına yardımcı olur.
Mahya kiremiti, çatının tepe çizgisini ve kırma hatlarını kapatmak için kullanılan, genellikle yarım silindir ya da açılı biçimli özel kiremittir. Harçlı ya da harçsız (kuru) montajla yerleştirilir. Havalandırmalı türleri, çatı altı havalanmasına katkı sağlar.
Mantolama, dış duvarın dış yüzüne ısı yalıtım levhalarının yapıştırılıp gerekirse dübellenmesi, üzerinin donatılı sıva ve son katla kaplanmasıyla oluşturulan dıştan ısı yalıtım sistemidir. Isı köprülerini azaltır. Sistem bileşenleri uyumlu olmalı, yangın şartları yönetmelik ve projeye göre belirlenmelidir.
Membran, çatı ve yapı kabuğunda su ya da su buharı geçişini kontrol etmek için kullanılan ince, esnek örtü katmanlarının genel adıdır. Bitümlü ya da sentetik olabilir; su yalıtımı, buhar kesici veya nefes alan türleri vardır. Hangisinin seçileceği kesitteki görevine ve konumuna göre belirlenir.
Mertek, eğimli çatıda yüzey eğimi doğrultusunda mahyadan saçağa uzanan, kaplama ve altlığı taşıyan ahşap ya da çelik taşıyıcı elemandır. Aşıkların üzerine oturur. Üzerine altlık, membran, çıta ve kaplama gelir; kesiti ve aralığı çatı yüküne göre belirlenir.
O
Oluk
Oluk, çatı saçağında yağmur ve kar suyunu toplayıp iniş borularına ileten, hafif eğimle monte edilen kanaldır. Çinko, bakır, alüminyum, galvaniz çelik ya da plastik olabilir. Metal eşleşmeleri ve ısıl hareket dikkate alınmalı, tıkanmaması için düzenli temizlenmelidir.
Rüzgâr emmesi, rüzgâr çatı üzerinden geçerken yüzeyde oluşan ve kaplamayı yukarı doğru kaldırmaya çalışan negatif basınçtır. Etkisi çatı yüzeyinin bölgelerine göre değişir. Bu nedenle kiremit klipsleri ve bağlantı detayları üreticinin güncel montaj kılavuzuna ve projeye göre uygulanmalıdır.
Saçak, çatı örtüsünün dış duvar yüzünden dışarı taşan alt kenarıdır. Yağmur suyunu duvardan uzaklaştırır, cepheyi korur ve oluğun bağlandığı yeri oluşturur. Saçak altından çatı kesitine dış hava girişi sağlanabilir. Saçak genişliği imar hükümlerine bağlı olabilir.
Sd değeri, bir katmanın su buharı geçişine gösterdiği direnci, aynı etkiyi yaratacak durağan hava tabakasının metre cinsinden kalınlığı olarak ifade eden değerdir. Değer küçüldükçe katman buharı daha kolay geçirir. Çatı kesitinde Sd değerleri içten dışa doğru azalmalıdır.
Sıcak çatı, kaplama ve yalıtım katmanlarının bitişik, aralarında havalandırma boşluğu olmadan uygulandığı çatı sistemidir. Bazı kaynaklar terimi çatı katının kullanılıp ısıtılmasına göre de tanımlar. Bu sistemde buhar bariyeri ve yoğuşma kontrolü özel önem taşır.
Soğuk çatı
Soğuk çatı, kaplama ile yalıtım ya da taşıyıcı arasında havalandırılan bir boşluk bulunan çatı sistemidir. Bu boşluk nemi ve ısıyı dışarı atar. Terim kaynaklarda çatı arasının ısıtılıp ısıtılmamasına göre de kullanıldığından, hangi tanımın kastedildiği belirtilmelidir.
Su yalıtımı
Su yalıtımı, yapıyı yağmur, kar suyu ve sızan suyun etkisinden korumak için çatı, teras ve bodrum gibi yerlerde uygulanan su geçirmez katman ya da sistemlerin bütünüdür. Membran, sürme malzeme ve detay parçaları kullanılır. Isı yalıtımından ayrı bir işlevi vardır; ikisi birbirinin yerine geçmez.
Tava, kenet çatıda kenarları yukarı kıvrılarak hazırlanan ve çatı yüzeyini oluşturan tek metal şerit panel parçasıdır. Tavalar yan yana dizilip kenetlenir ve genellikle kayar klipslerle tutulur. Uzunluğu ısıl hareket ve üretici sınırları gibi etkenlere göre belirlenir.
Teras çatı, eğimi çok düşük, yüzeyi düz olan ve çoğunlukla üzerine çıkılabilen ya da kullanılabilen çatı türüdür. Yağmur suyu hafif bir eğimle süzgeçlere yönlendirilir. Su yalıtımı ve ısı yalıtımının sürekliliği kritik olduğundan detaylar ve bakım özenle ele alınmalıdır.
Yağmur indirme sistemi, çatıya düşen suyu toplayıp yapıdan uzaklaştırmak için kurulan oluk, iniş borusu ve bağlantı parçalarının bütünüdür. Kapasitesi çatı alanına ve yağış durumuna göre belirlenir. Boyutlandırma ya da malzeme eşleşmesi hatalı olursa taşma ve korozyon sorunları çıkabilir.
Yeşil çatı, üzerinde su yalıtımı, kök koruma, drenaj ve yetiştirme ortamı katmanlarıyla bitki örtüsü bulunan çatı sistemidir. Genellikle düz ya da düşük eğimli çatılarda uygulanır. Ek yük getirdiği için taşıyıcı sistem ve su yalıtımı bu yüke göre özel olarak tasarlanmalıdır.
Yoğuşma, havadaki su buharının soğuk bir yüzeyle karşılaşıp sıvı suya dönüşmesidir. Çatıda, iç mekândan gelen nemli hava soğuk metal ya da kaplama altı yüzeylere ulaştığında görülür. Buhar bariyeri, yalıtım sürekliliği ve havalandırma bu riski kontrol altına almaya çalışır.