- Yazar: Rızaoğlu Çatı Editörlüğü
- Yayın tarihi:
- Güncellendi:
- 6 dk okuma
İçindekiler
Kısa cevap: Çatı eğimi önce kaplamanın üretici alt sınırına, sonra iklime, kara ve mimariye göre seçilir. Planlı alanlarda imar yönetmeliği sabit bir yüzde vermez; eğimi malzeme, yöre ve iklim dikkate alınarak idare belirler. Kiremitte alt sınır tipe göre değişir, kenette üretici örneklerinde yaklaşık 3° görülür. Kesin değer üretici föyü, proje ve belediyeyle netleşir.
Çatı eğimi tek başına bir ölçü değil, kaplama, su akışı, kar, rüzgâr ve görünümü aynı anda etkileyen bir karardır. Eğim çok düşük kalırsa kaplama üreticinin sınırının altına inebilir; çok artarsa mahya yüksekliği büyür, kar ve buz kayması güvenlik konusuna dönüşür. Bu yazı eğimi belirleyen etkenleri, kaynaklarda bulunan alt sınır örneklerini ve imar çerçevesini bir araya getirir. Üreticilerin eğim ve bindirme sınırları ürün ve kılavuz sürümüne göre değiştiğinden, her ürün için üreticinin güncel montaj kılavuzuna bakılmalıdır.
Derece ve yüzde nasıl okunur?
Eğim iki birimle anlatılır ve karıştırılması en sık yapılan hatadır. Derece, çatı yüzeyinin yatayla yaptığı açıdır; yüzde ise yatay 100 birimde kaç birim yükseldiğini gösterir. Dönüşüm trigonometrik bir hesaptır; aşağıdaki değerler bu hesaptan türetilmiştir.
| Derece | Yaklaşık yüzde | Not |
|---|---|---|
| 3° | %5,2 | Bazı metal kenet üretici alt sınırı |
| 10° | %17,6 | Kiremitte ek alt çatıyla indirilen örnek sınır |
| 18,3° | %33 | Plansız alan kuralındaki oran |
| 30° | %57,7 | Standartta kar katsayısının azalmaya başladığı eğim |
| 45° | Yüzde 100 | Yatay ile dikey eşit |
Türkiye'de bir kiremit üreticisi çatıları eğim sınıflarına ayırır: düz çatı yüzde 6'dan az, az eğimli yüzde 6 ile 16 arası, orta eğimli yüzde 20 ile 35 arası, yüksek eğimli yüzde 45 ve üzeri. Sınıflar üreticiye göre farklı adlandırılabilir; kaynak olarak bir kılavuz örneğidir. Terim için sözlükteki çatı eğimi maddesine bakılabilir.
Eğimi hangi etkenler belirler?
- Kaplama türü: Her kaplamanın üretici tarafından tanımlanmış bir alt eğimi vardır; bu sınırın altında su yalıtımı, birleşim ve bindirme yeniden düşünülür.
- İklim ve kar: Çatıdaki kar yükü eğim arttıkça azalır; bu konu aşağıda ayrı başlıkta ele alınmıştır.
- Yağış: Konya'da yıllık yağış yaklaşık 320-330 mm'dir (MGM ve akademik çalışma); yağışlı ve kar yağan bölgelerde su ve kar tahliyesi daha belirleyici olur.
- Mimari ve imar: Yörenin mimari özelliği, mahya yüksekliği ve belediye kuralları eğimin üst sınırını çizer.
- Kullanım: Çatı arasının kullanılıp kullanılmayacağı ve yüksekliği eğimle birlikte tasarlanır; yönetmelik çatı aralarına bağımsız bölüm yapılmasına izin vermez.
Kaplamaya göre alt eğim örnekleri
Aşağıdaki değerler kaynaklarda bulunan örneklerdir; hepsi üretici ya da ülke kuralıdır ve Türkiye'de kullanılacak ürün için üretici föyündeki değer esas alınmalıdır.
| Kaplama | Alt eğim örneği | Kaynak türü |
|---|---|---|
| Çinko çift kenet | 3°; 3° ile 7° arasında kenet bandı | Üretici |
| Başka bir metal kenet ürünü | 3°; altyapı için genelde en az 7° | Üretici |
| Kiremit (Almanya kuralları) | Tipe göre 22°, 35° ve 40°; hiçbir durumda 10° altı değil | Meslek kuralı |
| Kiremit (İngiltere örnekleri) | Ürüne göre 15° ile 30° arası | Üretici |
| Kiremit, ek alt çatıyla | 10° kadar; yalak tipinde 12,5° | Üretici |
| Plansız alanda kiremit kaplı çatı | Yüzde 33 | Yönetmelik |
Kiremitte bindirme eğime bağlıdır: Türkiye'deki bir üretici, boyuna bindirme mesafesinin eğime göre ürün kataloğundaki tablodan alındığını, belirli bir eğimin üzerinde kiremitlerin vida ya da rüzgâr klipsiyle sabitlenmesinin istendiğini belirtir. Bir İngiliz üretici ise bindirmeyi artırmanın kiremitin minimum eğiminin altına inmeye her zaman izin vermediğini söyler; uzun kirişlerde üretici azami boyunu 0,5 m aşan her seferde 1° ek eğim önerilir. Kaplama seçimi için kiremit çatı sistemleri ve kenet çatı sistemleri sayfaları ile kenet ve kiremit karşılaştırması yazısı okunabilir.
İmar yönetmeliği eğim hakkında ne söylüyor?
Yaygın bir yanlış, imar yönetmeliğinin çatı eğimini yüzde 33 ile sınırladığıdır. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 40. maddesinin güncel metni sabit bir yüzde yazmaz. Çatı eğimlerinin, kullanılacak çatı malzemesi ile yörenin mimari özelliği ve iklim şartları dikkate alınarak ilgili idarenin tasvibiyle belirleneceğini söyler. Eğim saçak ucundan hesaplanır ve çatı parapet üzerine oturtulamaz. Çatı örtüsü düzlemi, mahya yüksekliğinin 5,00 m'yi geçmemesi kaydıyla belirlenir. Çatı pencereleri, güneş enerjisi sistemleri ve zorunlu tesisat hacimleri idarenin uygun gördüğü ölçüde çatı örtüsünü aşabilir; çatı eğimi içinde kalmak ve siluetini etkilememek şartıyla fotovoltaik panel çatı örtüsü olarak da kullanılabilir. Belediye meclisleri çatı malzemesini ve rengini belirleyebilir. Tescilli yapıların, anıtların ve kamu yararlı ya da dini yapıların çatı örtüleri bu kayıtlara tabi değildir.
Yüzde 33 oranı ise Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği'nin 53. maddesinde, kiremit kaplamalı çatıların bu meyille yapılması ve civarın karakterine uyulması şeklinde geçer. Bu yönetmelik plansız alanlar içindir. Konya Büyükşehir Belediyesi İmar Yönetmeliği'nde çatı eğimine dair bir hüküm derlediğimiz kaynaklarda yer almaz; belirli bir parsel için ilgili belediyenin imar birimine sorulmalıdır. Yönetmelik hükümlerinin güncel metni değişebileceğinden son hâli belediyeden teyit edilmelidir.
Eğim ve kar yükü ilişkisi
TS EN 1991-1-3'e göre çatıdaki kar yükü, yer kar yükünün çatı şekil katsayısıyla çarpılmasıyla bulunur. Tek ve çift eğimli çatılarda şekil katsayısı 0° ile 30° arasında 0,8'dir; 30° ile 60° arasında doğrusal azalır, 60° ve üzerinde sıfır kabul edilir. Konya il merkezi bu standardın ulusal ekinde II. kar bölgesindedir ve 1000 m için tablo değeri 1,05 kN/m²'dir. Eğim arttıkça çatıda kalan kar azalır. Ancak kar tutucu ya da saçak parapeti karın kaymasını engelliyorsa katsayı en az 0,8 alınır. Kayan karın tutucuya uyguladığı kuvvet de eğimle birlikte hesaplanır. Standart, saçaktan sarkan karın da dikkate alınmasını söyler ve bunu özellikle 800 m'nin üzerindeki yerler için önerir; Konya yaklaşık 1000 m rakımda olduğundan bu konu kapsama girebilir. Ayrıntı için Konya'da çatı yaparken iklim yazısı ve sözlükteki kar yükü maddesi okunabilir.
Eğimi artırmak her sorunu çözmez: karın ve buzun kayma güvenliği, kar tutucu ihtiyacı ve mahya yüksekliği birlikte değerlendirilir. Bir üretici kılavuzu, 45° ve üzeri eğimlerde kar tutucu ile kar tutma sisteminin birlikte uygulanmasını önerir; yerleşim kalıbı eğime ve yer kar yüküne göre belirlenir ve kar tutucu düşme koruması sayılmaz.
Düşük eğim gerekiyorsa neler düşünülür?
Mimari ya da imar nedeniyle eğimin düşük kalması gerekiyorsa seçenekler kaplamaya göre değişir. Almanya meslek kurallarında bir kaplamanın deneyimle güvenli sayılan eğimin altına inildiğinde ek su yalıtımlı alt çatı istenir. İngiltere'de bir üretici, bitümlü alt çatı çözümüyle beton, arduvaz ve kil kiremit tiplerinin 10°'ye kadar, yalak kiremidin 12,5°'ye kadar döşenmesini sağladığını belirtir. Metal kenetin alt sınırları kiremite göre daha düşük tanımlanabilir. Her durumda üretici onayı ve proje esastır; kıyas için kenet çatı mı kiremit çatı mı sayfası ve çatı seçim sihirbazı kullanılabilir.
Karar vermeden önce
Eğim seçimi kaplama, iklim, taşıyıcı ve imar bilgilerinin birlikte okunmasıdır. Keşif öncesinde şunlar hazırlanabilir:
- Seçilen kaplamanın üretici föyündeki alt eğim ve bindirme değeri.
- Parselin planlı ya da plansız alanda olup olmadığı ve ilgili belediyenin çatı kuralları.
- Binanın rakımı ve kar bölgesi, kar tutucu ihtiyacı.
- Mahya yüksekliği ve mevcut taşıyıcının eğime uygunluğu.
Alan ve malzeme ön hesabı için çatı hesaplayıcı kullanılabilir; eğim kararı keşifte, proje müellifi ve ürün üreticisinin bilgileriyle netleşir.
Sıkça sorulan sorular
Çatı eğimi yüzde 33 olmak zorunda mı?
Hayır. Yüzde 33, Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği'nde kiremit kaplamalı çatılar için geçen bir orandır. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği sabit bir yüzde yazmaz; eğim malzeme, yöre ve iklim dikkate alınarak idarece belirlenir. Belirli bir parsel için ilgili belediyeye danışılmalıdır.
Kenet çatının minimum eğimi nedir?
Bir titanyum-çinko kenet üreticisi alt sınırı 3° (yaklaşık yüzde 5,2) olarak verir; 3° ile 7° arasında kenet sızdırmazlık bandı gerekir. Başka bir metal kenet üreticisi de 3° verir ancak altyapı için genelde en az 7° önerir. Kullanılacak ürünün güncel montaj kılavuzuna bakılmalıdır.
Kiremit çatı en az kaç derece eğimle yapılır?
Tek bir değer yoktur; kiremit tipine ve üreticiye göre değişir. Almanya meslek kurallarında tipe göre 22°, 35° ve 40° gibi değerler geçer, İngiltere örneklerinde 15° ile 30° arası görülür. Ek alt çatıyla bazı üreticiler 10° civarına inen çözümler sunar. Türkiye'de ürün föyündeki değer esas alınmalıdır.
Eğim arttıkça çatıdaki kar azalır mı?
Standarda göre evet: çatı şekil katsayısı 30°'ye kadar 0,8'dir, 30° ile 60° arasında azalır, 60° ve üzerinde sıfır kabul edilir. Kar tutucu ya da saçak parapeti varsa katsayı en az 0,8 alınır. Hesap, yetkili mühendis tarafından yapılmalıdır.
Etiketler