- Yazar: Rızaoğlu Çatı Editörlüğü
- Yayın tarihi:
- Güncellendi:
- 5 dk okuma
İçindekiler
Kısa cevap: Kaçınılması gereken başlıca hatalar şunlardır: kaplamaya uymayan eğim, buhar bariyeri ve havalandırmanın ihmali, farklı metallerin temas ettirilmesi, kar ve buz önlemlerinin atlanması, baca-dere-saçak detaylarının önemsenmemesi, kapsam karşılaştırmadan teklif seçmek, keşifsiz teklif, bakımsızlık, yetersiz oluk ve iniş sistemi, izin kontrolünün atlanması.
Aşağıdaki on madde bir istatistikten değil; üretici kılavuzlarından, ulusal meslek standardından, resmî kurum yayınlarından ve mevzuattan derlenmiş teknik gerçeklere dayanır. Sıralama bir önem sırası değildir. Her maddenin sonunda, o hatadan kaçınmak için teklif ya da keşif aşamasında sorulabilecek bir soru bulunur.
Eğim ve katman hataları
1. Eğimi kaplamaya uydurmamak
Her kaplamanın ve ürünün güvenle çalıştığı bir alt eğim vardır. Kiremitte bu sınır ürüne ve üreticiye göre değişir; sınırın altında ek su yalıtımlı alt çatı ve üretici onayı gerekir. Metalde de değer sabit değildir: bir titanyum-çinko kenet üreticisi alt eğimi 3° verir ve 3° ile 7° arasında kenet sızdırmazlık bandı ister. Bindirmeyi artırmak da kiremitin alt eğiminin altına inmeye her zaman izin vermez; bunu bir kiremit üreticisi açıkça belirtir. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ise sabit bir yüzde vermez; eğimi malzemeye, yöreye ve iklime göre idare belirler. Ayrıntı için çatı eğimi nasıl seçilir yazısına bakılabilir.
2. Buhar bariyerini ve havalandırmayı ihmal etmek
İçerideki sıcak ve nemli hava çatı kesitinde soğuk bir yüzeyle karşılaşınca yoğuşur. Metal çatılarda bu durum korozyona, ahşapta çürümeye ve küfe yol açabilir. Buhar bariyeri yalıtımın sıcak tarafına konur; nefes alan membran ise dışa yakın yerleşir ve ikisi birbirinin yerine kullanılamaz. Katman mantığı için çatı yalıtımı katmanları ve buhar bariyeri yazısı anlatır.
Metal, kar ve detay hataları
3. Farklı metalleri temas ettirmek, genleşmeyi unutmak
Titanyum-çinko üreticileri bakırın çinkonun üstünde kullanılamayacağını, bakırdan çinkoya akan suyun çinkoyu hızla bozduğunu belirtir; bir başka üretici de suyun yüksek potansiyelli metalden düşük potansiyelli metale akmaması gerektiğini söyler. Galvaniz çelik, eloksallı alüminyum ve paslanmaz çelik çinkoyla doğrudan temas açısından uygundur. Isıl hareket ayrı bir konudur: titanyum-çinko 100 K sıcaklık farkında metre başına yaklaşık 2,2 mm uzar; bu yüzden metal çatılarda sabit ve kayar klips düzeni kullanılır.
4. Kar ve buz önlemlerini atlamak
TS EN 1991-1-3 Ulusal Eki'ne göre Konya II. kar bölgesindedir ve 1000 m rakım için yer kar yükü tablo değeri 1,05 kN/m²'dir; bu bir sınır değerdir, gerçek tasarım yükünü proje mühendisi belirler. Çatıdaki kar yükü eğimle azalır, ancak kar tutucu varsa bu azalma hesaba katılmaz. Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Konya'da ölçülen en yüksek kar kalınlığının 66 cm olduğunu kaydeder (22.02.1945). Kar varken ısıtılan mekândan kaçan ısı kaplamanın altını ısıtırsa kar alttan erir, saçakta yeniden donar ve buz seti oluşur; ABD Enerji Bakanlığı rehberi önce hava kaçaklarının kapatılmasını, ardından tavan yalıtımını ve havalandırmayı sıralar. Çatıdan kopan buz ve kar saçak altındaki kişilere zarar verebilir. Kar tutucu kaynaklarda yoğun kar alan bölgelerde, giriş ve yaya yolları üstünde ve metal gibi kaygan kaplamalarda önerilen bir önlem olarak geçer. Tanımlar için kar yükü ve buz seti terimlerine bakılabilir.
5. Baca, dere ve saçak detaylarını önemsememek
Bir çatı sistemleri üreticisinin rehberi, sızdırmazlık hatalarının kaynaklarını vadi, baca ve duvar dibi ile çatı penceresi eteklerindeki hatalı montaj, oluk tıkanması ve malzeme yaşlanması olarak sayar. Su, düz yüzeyden çok bu birleşim noktalarında yol bulur. Bu yüzden baca etekleri, dere profilleri ve bantlar teklifte ayrı kalemler olarak yazılı olmalıdır.
Teklif ve keşif hataları
6. Kalem kapsamını karşılaştırmamak
İki teklif arasındaki fark çoğu zaman toplam rakamda değil, kalem kapsamındadır. Birinde söküm, iskele, alt örtü, buhar kesici ve oluk-iniş yer alırken diğeri yalnızca kaplamayı içerebilir. Çatı teklifi için tek kaynaklı bir kalem listesi yoktur; ulusal meslek standardındaki iş sırasından türetilmiş genel iyi uygulama listesi şunları kapsar:
- Söküm ve nakliye, kaplama altı yüzey ve gerekirse taşıyıcı onarımı.
- Buhar kesici, ısı yalıtımı, havalandırma ve su yalıtım katmanları.
- Çıta, kaplama ve aksesuar parçaları.
- Oluk, iniş ve baca, dere, pencere gibi detay parçaları.
- İskele ve düşme önleme.
Ayrıntı için teklif nasıl okunur yazısına bakılabilir.
7. Keşif ve ölçü olmadan teklif almak
Ulusal meslek standardı işe başlamadan önce proje ölçülerinin uygulama alanıyla karşılaştırılmasını, baca gibi imalatların proje kotunda olup olmadığının kontrolünü ve mevcut taşıyıcının düzgünlüğünün incelenmesini sayar. Yerinde ölçü ve inceleme yapılmadan verilen teklif bu kontrolleri atlar; ölçü ve metraj hatası eksik malzemeye ya da ek işe yol açar. Alan için çatı hesaplayıcı ön fikir verir, ancak keşfin yerini tutmaz.
Çatıdan sonraki hatalar
8. Bakım planı yapmamak
Bir üretici rehberi kaplamanın, eteklerin ve oluğun yılda en az birkaç kez incelenmesini, eskiyen parçaların yenilenmesini önerir. Mahyadaki havalandırma bandı, baca ve pencere etekleri ve saçaktaki kar birikimi bu kontrol noktalarıdır. Çatıya çıkmak ayrıca düşme riskidir: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bilgi kartı, basit işte bile uygun çıkış ve kırılgan alan kontrolü ister; yağmur oluğu emniyet için uygun bir bağlantı noktası değildir. Yosun görünce çatıyı basınçlı suyla yıkamak da hatadır: bazı üretici kılavuzları yüksek basınçlı yıkamayı önermez. Kontrol takvimi için mevsimlik çatı bakım kontrol listesi kullanılabilir.
9. Oluk ve inişi çatıya göre boyutlandırmamak
Oluk ve iniş boruları çatının topladığı suyu taşıyabilmelidir. Hollandalı bir titanyum-çinko üreticisi, 100 m²'den küçük çatılarda en az bir, daha büyüklerde en az iki iniş borusu ister; bu bir üretici örneğidir ve Türkiye için yağış şiddeti ayrıca belirlenir. Eğimsiz ya da ters eğimli oluk su tutar, yaprak tıkanıklık yapar, uzun çinko oluklarda toplam ısıl hareket 20 mm'yi aştığında genleşme elemanı gerekir. Seçim için yağmur olukları ve iniş sistemi yazısına bakılabilir.
Mevzuat ve ortak alan
10. Ruhsat ve izin kontrolünü atlamak
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, çatı onarımı ve kiremit aktarılmasını basit tamir kapsamında sayar ve ruhsata tabi tutmaz; taşıyıcıyı etkileyen ya da kullanımı değiştiren işlem ise esaslı tadilattır ve ruhsat gerektirir. Bu bir çıkarımdır; uygulama idareye göre değişebilir, ilgili belediyeye danışılmalıdır. Apartmanlarda çatı, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu'na göre ortak yerdir; karar yönetim planına ve kanun hükümlerine bağlıdır, gerekirse hukuki danışmanlık alınmalıdır. Ayrıntı için çatı aktarma ne zaman gerekir yazısına bakılabilir.
Özetle: hataları önleyen sorular
| Hata | Önleyici soru |
|---|---|
| Eğim | Üreticinin alt eğimi çatımda sağlanıyor mu? |
| Buhar ve havalandırma | Buhar bariyeri hangi yüzeyde, hava hattı nerede? |
| Metal teması | Hangi metaller temas edecek, su hangi yöne akacak? |
| Kar ve buz | Kar tutucu ve saçak önlemi gerekli mi? |
| Detaylar | Baca, dere ve saçak kalemleri ayrı yazılı mı? |
| Kapsam | Tekliflerin kalem kapsamı eşit mi? |
| Keşif ve ölçü | Yerinde ölçü ve inceleme yapıldı mı? |
| Bakım | Kontrol takvimi var mı? |
| Oluk ve iniş | Boru sayısı ve oluk kesiti çatıya göre mi? |
| İzin | İdare ve yönetim planı kontrol edildi mi? |
Keşif ve teklif için teklif sayfasından bize ulaşabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Çatı yaptırırken önce neye bakılmalı?
Önce kaplamayla eğimin uyumuna, ardından katman düzenine, detay noktalarına ve teklifin kalem kapsamına bakılmalıdır. Keşif ve ölçü yapılmış olması ile izin ve ortak alan kurallarının kontrol edilmesi de listenin başındadır.
Çatı tekliflerini karşılaştırırken nelere dikkat edilmeli?
Toplam rakamdan önce kalem kapsamına bakılmalıdır: söküm, iskele, altlık, buhar kesici, yalıtım, oluk-iniş ve detay parçalarının hepsi yazılı mı, malzeme marka ve kalınlıkları belirtilmiş mi? Tek bir kaynakta toplanmış bir kalem listesi yoktur; bu, genel iyi uygulamadır.
Çinko çatıda bakır oluk kullanılabilir mi?
Titanyum-çinko üreticileri bakırın çinkonun üstünde kullanılamayacağını, bakırdan çinkoya akan suyun çinkoyu hızla bozduğunu belirtir. Metal eşleşmeleri ve su akış yönü proje aşamasında üreticinin güncel kılavuzuna göre kontrol edilmelidir.
Çatıda kar tutucu zorunlu mu?
Belirli bir eğimde kar tutucuyu zorunlu kıldığı iddia edilen bir hüküm bu yazıda esas alınmaz. Kaynaklarda kar tutucu, yoğun kar alan bölgelerde, giriş ve yaya yolları üstünde ve metal gibi kaygan kaplamalarda önerilen bir önlem olarak geçer; adedi eğime ve kar yüküne göre belirlenir.
Çatı yenilemek için ruhsat gerekir mi?
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, çatı onarımı ve kiremit aktarılmasını genellikle basit tamir sayar; taşıyıcıyı ya da kullanımı değiştiren işler ise ruhsat gerektirir. Uygulama idareye göre değişebileceğinden ilgili belediyeye danışılmalıdır.
Etiketler